Genotoksyczność to – najprościej mówiąc – toksyczny wpływ badanego związku (np. leku) na geny, wywołujący ich mutacje, a w konsekwencji zaburzenia w funkcjonowaniu szlaków komórkowych. Toksyczność w kierunku genów wykazują różne związki – w zależności od zastosowanego stężenia. Może okazać się, że dany związek pretendujący do stania się nowym lekiem nie wykazuje genotoksyczności w pewnym stężeniu, powyżej którego jego potencjał do wywoływania mutacji wzrasta. Jest to sygnał dla badacza, że dany związek w określonym wysokim stężeniu może być niebezpieczny dla człowieka.

Skutki genotoksycznego działania związków chemicznych

Skutkiem działania genotoksycznego jest wystąpienie mutacji w obrębie genów lub chromosomów. Mutacje genowe zachodzą na poziomie kwasu nukleinowego, powodując zmiany w sekwencji nukleotydów. Na skutek mutacji genowych powstają nieprawidłowe białka, które nie mogą pełnić prawidłowej roli w organizmie żywym. Mutacje chromosomowe polegają na zmianach w strukturze chromosomu, np. skróceniu ramienia chromosomu czy nawet na ubytku lub zduplikowaniu chromosomu. Każda zmiana, czy to w obrębie genów, czy w obrębie chromosomów jest szkodliwa dla organizmu i wpływa na jego funkcjonowanie.

Badania nad genotoksycznością

Wymagania stawiane lekom – zarówno o tych, które są dostępne na rynku, jak i o tych, które dopiero są w fazie badań, badacze muszą zaprezentować długofalowe badania określające potencjał genotoksyczny. Coraz nowsze techniki molekularne pozwalają na badanie wpływu związków chemicznych w modelach in vitro. Coraz powszechniej stosuje się badania na liniach komórkowych, które pozwalają wskazać, czy dany związek chemiczny wpływa negatywnie, przyczyniając się do powstawania mutacji punktowych, w obrębie genu, lub mutacji chromosomowych w obrębie chromosomów.

fot. panthermedia

Gdzie szukać informacji, czy dany lek był badany w kierunku genotoksyczności?

Każdy z nas może sięgnąć do bazy Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznich i Produktów Biobójczych, gdzie w dostępnym on-line rejestrze można znaleźć Charakterystyki Produktów Leczniczych. W dokumencie znajdują się informacje dotyczące badań, jakie prowadzono nad danym lekiem – w tym określenie potencjału genotoskycznego, czyli wpływu związku na wywoływanie mutacji genowych lub chromosomowych.